POWRÓT

POWRÓT NA STRONĘ GŁÓWNĄ SERWISU

Merops apiaster Żołna        Ciepłolubny gatunek żyjący na terenach półotwartych. W Polsce gnieździ się najwyżej 50 par w płd.-wsch. części kraju na dość nietrwałych stanowiskach. Ściśle chroniony.

Pochodzenie i systematyka. W krajowej awitaunie jest jedynym przedstawicielem rodziny, rozprzestrzenionej w Eurazji, Afryce i Australii. Gatunek południowy, stenobiontyczny. Podgatunków nie wyróżniono.       Rozmieszczenie. W Polsce utrzymuje się niewielka populacja w dolinie Sanu pomiędzy Przemyślem a Radymnem. Zajmuje ona obszar ok. 150 km2. Poza tym w ostatnich dziesięcioleciach notowano pojedyncze, zwykle efemeryczne stanowiska koło Szczytna, Krasiczyna, Jasła, Rzeszowa, Dębicy i Hrubieszowa. W czasie przelotów żołnę obserwuje się sporadycznie w różnych częściach kraju.       Zmiany siedliskowe. Miejsca gniazdowania żołny ulegają częstym przekształceniom wskutek oddziaływania naturalnych czynników (erozja i sukcesja roślinności) oraz gospodarki człowieka. Zmiany antropogeniczne są związane z niwelacją i umacnianiem brzegów rzek oraz zapobieganiem erozji zboczy wąwozów. Innego rodzaju niekorzystne przekształcenia siedlisk wynikają z rozwoju mechanizacji i chemizacji rolnictwa.       Wielkość populacji wolno żyjącej. W całym kraju nie więcej niż 50 par. W głównej ostoi między Przemyślem a Radymnem w latach 1965-84 gnieździło się maksymalnie 30 par na 10 stanowiskach. W 1984 r. gnieździło się 10 par w okolicach Przemyśla, a pod koniec lat osiemdziesiątych 10-20 par w rejonie Hrubieszowa.       Kierunek i prognoza zmian populacji. W ciągu ostatnich kilku stuleci w Europie zarejestrowano gwałtowne wahania liczebności populacji żołny oraz zmiany wielkości jej areału lęgowego. W ostatnich dziesiątkach lat ptak ten coraz częściej zaczął się gnieździć w środkowej Europie. W Polsce odnotowano jak dotychczas najliczniejsze pojawy żołny, po czym oznaki ekspansji tego gatunku jakby wygasły. Trudno dzisiaj przewidzieć, czy żołna na stałe zasiedli nowe tereny w kraju, czy wyginie, co jest bardzo prawdopodobne, jako że chodzi tu o populację bardzo małą i brzeżną.

Przyczyny wymierania, l) Na zanik gatunku wpływa przede wszystkim skażenie i zubożenie żerowisk wskutek chemizacji rolnictwa, 2) niszczenie miejsc lęgowych, głównie przez eksploatację i zagospodarowanie skarp i ścianek wyrobiskowych, 3) celowe zabijanie żołn przez właścicieli pasiek.
Stosowane sposoby ochrony. Podlega ochronie gatunkowej , a także Konwencji Bońskiej  i Berneńskiej.
Proponowane sposoby ochrony. l) Ochrona kolonii lęgowych w formie prawnie zabezpieczonych i oznakowanych tablicami rezerwatów lub pomników przyrody, 2) ciągła opieka nad koloniami w okresie lęgowym, sprawowana przez organizacje ochrony przyrody i młodzież szkolną, 3) propagowanie ochrony gatunku na terenach jego występowania, polegające m.in. na wydawaniu folderów i plakatów.
Znamiennym zjawiskiem odnotowanym w ostatnich latach jest wycofywanie się żołny ze słabo zaludnionych dolin rzecznych i wnikanie do miast (Przemyśl, Dębica, Rzeszów). Jest to spowodowane zanikaniem miejsc nadających się do gniazdowania i optymalnych biotopów żerowiskowych. Ostatnio żołna gnieździ się prawie tylko na terenie Przemyśla, ale dotychczas jej lęgowiska nie są jeszcze objęte jakąkolwiek ochroną.