POWRÓT

POWRÓT NA STRONĘ GŁÓWNĄ SERWISU

Falco peregrinus  Sokół wędrowny       Niegdyś rozpowszechniony w całym kraju. obecnie w zaniku. W Polsce gnieździ się jedna lub najwyżej kilka par. Ściśle chroniony.

Pochodzenie i systematyka. Wykazuje duże zróżnicowanie wewnątrzgatunkowe. Wyróżnia się od kilkunastu do dwudziestu kilku podgatunków, przy czym ich wykazy nie zawsze są jednakowe. Panuje pogląd, że cala polska populacja należy do formy nominatywnej, której areał występowania obejmuje ogromny obszar, w pasie od Wysp Brytyjskich do dorzecza Amuru. Wśród przelotnych i zimujących notowany był w Polsce także podgatunek tundrowy.       Rozmieszczenie. W Polsce notowany ostatnio jedynie na kilku stanowiskach lęgowych lub prawdopodobnie lęgowych, rozproszonych w Karpatach i północnej części kraju. Sprawdzona wiadomość o lęgu tego sokoła (gniazdo z jednym młodym) pochodzi z 1980 r. z Tatr. Jego obecność w tych górach potwierdzają także inne obserwacje przeprowadzone podczas sezonu lęgowego w 1981 r. Ponadto w porze lęgowej przynajmniej parokrotnie notowany na Bagnach Biebrzańskich, w okolicach Puszczy Piskiej, jez. Oświn, Słowińskiego Parku Narodowego, Beskidu Wysokiego.       Zmiany siedliskowe. Nie są tak duże, by mogły być przyczyną zanikania sokoła wędrownego.       Wielkość populacji wolno żyjącej. Według oceny czysto szacunkowej od jednej do kilku par lęgowych.       Kierunek i prognoza zmian populacji. Trudno jest liczyć na samorzutne dźwignięcie się populacji z obecnej skrajnie głębokiej depresji liczebnej. Jedyną szansą zmiany tej sytuacji na lepsze jest zasilanie szczątkowej już tylko populacji reintrodukcją osobników pochodzących z hodowli. Kierunek ten, z pierwszymi liczącymi się już sukcesami, preferowany jest w Ameryce Północnej i Europie Zachodniej. Wydaje się. że opanowanie hodowli i zasilania populacji sokołów w naturze stanie się ważnym czynnikiem powstrzymującym regres tego gatunku. W Europie Zachodniej są już tego pewne oznaki. Np. w Niemczech Zachodnich do 1989 r. introdukowano 428 sokołów wędrownych. Niektóre z nich przeniosły się również na teren Niemiec Wschodnich, tam przystąpiły do lęgów i pomyślnie je ukończyły. Należy przypuszczać, że rozprzestrzenianie się powstałej w wyniku reintrodukcji nowej populacji obejmie dalsze tereny. Na poprawę stanu liczebnego sokołów powinno mieć też wpływ wycofywanie z użycia DDT i jego pochodnych w rolnictwie.

Przyczyny wymierania. Dane z lat sześćdziesiątych XX w. wskazują w sposób jednoznaczny, że główną przyczyną załamania się populacji sokoła wędrownego był wysoki stopień skażenia środowiska, samych ptaków i ich jaj chlorowanymi węglowodorami, zwłaszcza insektycydami oraz polichlorkami bifenyli (PCB). Kumulacja tych związków w organizmie ptaków wywołała poważne zakłócenia w procesie rozrodu. Niezależnie od lego, a może właśnie w połączeniu z tymi czyynnikaini cala światowa  populacja sokola wędrownego przechodzi głęboki kryzys biologiczny. 
Stosowane sposoby ochrony. Podlega ochronie gatunkowej. Ochrona prawna nie uchroniła go jednak przed poważnym regresem, jako że główne tego przyczyny nie leżą w sferze bezpośredniego zagrożenia ze strony człowieka. Objęty Konwencją Waszyngtońską,  Bońską i Berneńską.
Proponowane sposoby ochrony. W niektórych krajach, jak Stany Zjednoczone, Niemcy, Francja czy Szwecja, z powodzeniem stosowane jest ciągłe pilnowanie gniazd sokołów i pełne czuwanie nad pomyślnym przebiegiem lęgów. Skorzystanie  tych przykładów w Polsce jest godne polecenia w przypadkach, gdy stanowisko lęgowe staje się znane większej liczbie osób i istnieją uzasadnione przypuszczenia, że lęg może stać się obiektem grabieży lub wandalizmu. Posługując się opracowanymi w USA i Niemczech, a sprawdzonymi tam w praktyce metodami, w latach 1990 i 1991
przeprowadzono na niżu polskim pierwsze pilotażowe introdukcje sokołów wędrownych w liczbie 9 sztuk.