POWRÓT

POWRÓT NA STRONĘ GŁÓWNĄ SERWISU

Sigma albifrons Rybitwa białoczelna        Kilkaset par lęgowych na ok. 140 stanowiskach w dolinach rzecznych i na wybrzeżu, głównie środkowym dorzeczu Wisły i Warty. Od poprzedniego stulecia zanika. Chroniona.

Pochodzenie i systematyka. Jest najmniejszą z rybitw. Wyróżnionych 8 podgatunków; Polskę zasiedla nominatywny.       Rozmieszczenie. W Polsce występuje na niewielu już stanowiskach na wybrzeżu Bałtyku (ostatnio na 7 stanowiskach żyło ok. 50 par); najbardziej trwałe znajdują się przy ujściu Wisły i na plaży nadmorskiej w Słowińskim Parku Narodowym. Większa część krajowej populacji zasiedla jednak nieregulowane odcinki dużych rzek, głównie Wisły (ok. 600 par), Bugu (ok. 100 par), Warty (ok. 35 par) i Pilicy (ok. 30 par). Prawie 70% ogólnej liczby par całej populacji polskiej zasiedla środkową Wisłę pomiędzy ujściem Sanu a Płockiem. W głębi lądu, poza rzekami, znaleziono tylko jedno krótkotrwale stanowisko nad jez. Nowym k. Inowrocławia. Rybitwa białoczelna gnieździ się też w rejonie Wielkich Jezior Mazurskich, np. nad jez. Łuknajno i Warnołty.       Zmiany siedliskowe. Zagospodarowanie wybrzeży i rozwój masowej rekreacji w strefie plaż prowadzą do zanikania lęgowisk tej rybitwy. Jeszcze bardziej niekorzystna dla gatunku jest regulacja koryt rzecznych (np. Odry, górnej Wisły), a nawet budowa zbiorników retencyjnych. Wprawdzie w pierwszym okresie po powstaniu takiego zbiornika liczebność rybitw nad nim może wzrastać (dzięki istnieniu nagich brzegów i wysepek oraz masowemu występowaniu drobnych ryb), to jednak po upływie lat, wraz z sukcesją roślinności i zagospodarowaniem brzegów, liczebność spadla a nawet może dojść do całkowitego zaniku tego ptaka. Proces ten jest badany na Zbiorniku Sulejowskim. Zmniejszenie erozyjnego działania wód rzecznych poniżej zapór sprawia, że ławice piaskowe nie są odnawiane, a wyspy i brzegi rzek zarastają roślinnością krzewiastą. Skutki wpływu zbiorników retencyjnych na liczebność populacji tej rybitwy obserwuje się często w miejscach oddalonych od zapory o kilkadziesiąt kilometrów w dół rzeki. Zanikłe siedliska pierwotne mogą być zastępowane przez siedliska, powstałe wskutek antropogenicznej degradacji terenów nadrzecznych.       Wielkość populacji wolno żyjącej. Na początku lat osiemdziesiątych ok. 900 par na ok. 140 stanowiskach.       Kierunek i prognoza zmian populacji. Populacja gnieżdżąca się nad Wisłą jest zagrożona całkowitym wyginięciem, jeśli plany regulacji i zabudowy tej rzeki zostaną zrealizowane z pominięciem rozwiązań uwzględniających potrzeby ochrony przyrody. Także na skutek przebudowy koryt Bugu, Narwi, Warty i Pilicy oraz intensyfikacji gospodarki w dolinach tych rzek, za kilkanaście lub kilkadziesiąt lat mogą zniknąć wszystkie śródlądowe stanowiska lęgowe rybitwy białoczelnej. Większą szansę utrzymania się mają natomiast lęgowiska nadmorskie.

Przyczyny wymierania. Regulacja koryt rzek, budowa zbiorników zaporowych, intensywna uprawa nadrzecznych łąk i pastwisk, zalesianie piaszczysk w dolinach rzek, silne zanieczyszczenie wód oraz nadmierna penetracja miejsc lęgowych przez człowieka i zwierzęta hodowlane.
Stosowane sposoby ochrony. Gatunek objęty ochroną gatunkową. Zaledwie ok. 10 par (ok. l % krajowej populacji) korzysta z ochrony siedliskowej w obrębie Słowińskiego Parku Narodowego. Podlega Konwencji Berneńskiej i Ramsarskiej.
Proponowane sposoby ochrony. Utrzymanie polskiej populacji na poziomie kilkuset par jest możliwe przede wszystkim poprzez ochronę środowiska życia rybitw i utworzenie sieci rezerwatów przyrody, zabezpieczających miejsca lęgowe tak rybitwy białoczelnej, jak i innych ptaków siewkowatych o podobnych przystosowa- niach. W pierwszej kolejności na ochronę zasługują niektóre fragmenty środkowej Wisły (przede wszystkim z piaskowymi wyspami i ławicami). Specjalnej ochronie powinny podlegać również kolonie rybitw na ławicach piaskowych przy ujściu Wisły. Wskazane byłoby utrzymanie dotychczasowych form użytkowania zajętych przez rybitwę gruntów, np. nad Bugiem k. Popowa Kościelnego, czy na wyspach z ławicami piasku przy ujściu Neru do Warty.