POWRÓT

POWRÓT NA STRONĘ GŁÓWNĄ SERWISU

Anas acula Różeniec       Gnieździ się lokalnie wśród łąk nadrzecznych i bagien w różnych częściach Polski. Liczebność polskiej populacji wynosi najwyżej 100 par. Gatunek gwałtownie zanikający. Chroniony sezonowo prawem łowieckim.

Pochodzenie i systematyka. Szczątki pochodzące z późnego glacjału znaleziono w Polsce tylko na jednym stanowisku w Jaskini Mamutowej. W obrębie gatunku wydzielono trzy podgatunki; w Polsce występuje podgatunek nominatywny.       Rozmieszczenie. W Polsce występuje wyspowo, gdzie osiąga południowo-zachodnią granicę rozmieszczenia geograficznego. Gatunek ten zasiedla dolinę Biebrzy i Narwi, do niedawna (początek lat osiemdziesiątych) występował nad środkową Wartą, gdzie być może nadal występuje. Izolowane stanowiska lęgowe odkryte przy ujściu Warty pod Słońskiem, w dolinie Noteci k. Lipnicy, dolinie Bzury oraz na Śląsku w dolinie Baryczy k. Chorzowa, w dolinie górnej Wisły i koło Świerklańca.        Zmiany siedliskowe. Uregulowanie niemal wszystkich rzek w Polsce spowodowało zanik podstawowych siedlisk tego ptaka. Zmeliorowanie i zagospodarowanie większości bagien oraz wprowadzenie intensywnych metod użytkowania łąk doprowadziło do trwałej degradacji siedlisk tam, gdzie różeniec gnieździł się od dawna.       Wielkość populacji wolno żyjącej. Populacja polska liczy nie więcej niż 100 par. Najliczniejsze stanowiska znajduje się na Bagnach Biebrzańskich (w 1989 r. około 50 par), w dolinie Narwi (10) i Bzury (kilka par).       Kierunek i prognoza zmian populacji. Wiele stanowisk zaczęło zanikać już na początku XX w., i w ostatnich kilku dziesięcioleciach proces ten uległ wyraźnemu przyspieszeniu, zwłaszcza na zachodzie kraju. Znamienne są tu dwie oceny stanu populacji na Bagnach Biebrzańskich: w latach 1966-70 różeniec byt jedną z liczniejszych lęgowych kaczek, a w 1980 r. stwierdzono już tylko ok. 50 par. Utrzymanie się tendencji spadkowej może doprowadzić do wymarcia polskiej populacji.

Przyczyny wymierania. Mają wyraźny związek z działalnością człowieka. Należy tu zaliczyć: 1) egulację i obwałowanie większości rzek (proces ten znacznie się nasilił od początku XIX w.); 2) melioracje większości bagien i torfowisk oraz likwidację wielu małych zbiorników wodnych; 3) intensyfikację gospodarki łąkowej w dolinach rzecznych (np. w dolinie Warty); 4) utrzymywanie przez długi czas niewłaściwych terminów wiosennych polowań na kaczory.
Stosowane sposoby ochrony. Podlega sezonowej ochronie łowieckiej  oraz Konwencji Bońskiej I i Ramsarskiej.
Proponowane sposoby ochrony. W celu ochrony ostatnich stanowisk lęgowych różeńca w Polsce, należy pilnie objąć ochroną całe Bagna Biebrzańskie oraz pewne odcinki Narwi. Wobec stwierdzonego spadku liczebności tego gatunku na znacznych obszarach należy go wyłączyć z listy gatunków eksploatowanych łowiecko i objąć pełną ochroną.
Różeniec jest gatunkiem łownym, gdyż mieści się w zbiorowym określeniu "dzikie kaczki". Status ten należy jak najszybciej zmienić.