POWRÓT

POWRÓT NA STRONĘ GŁÓWNĄ SERWISU

Tetrao urogallus Głuszec       W kilku starych izolowanych ostojach w peryferyjnych częściach kraju nie więcej niż 1000 osobników. Gatunek silnie zanikający i zagrożony. Chroniony prawem łowieckim.

Pochodzenie i systematyka. Identyfikowany w materiałach kopalnych pochodzących z różnych części kraju od późnego glacjalu po wczesne średniowiecze. Szczególnie dużo stanowisk kopalnych głuszca datowanych jest na późny holocen. Gatunek politypowy.       Rozmieszczenie. W Polsce zasięg głuszca jest ograniczony do pięciu obszarów: l) wschodniego Pomorza. 2) krainy Augustowsko-Podlaskiej. 3) Puszczy Solskiej i Lasów Janowskich. 4) Karpat Zachodnich wraz z Tatrami. 5) Sudetów i Borów Dolnośląskich. Poza głównymi koncentracjami drobne i zanikające stanowiska notowane są w Puszczy Kurpiowskiej i lasach koło Łukowa.       Zmiany siedliskowe. W większości krajowych ostoi głuszca są prowadzone wyręby drzewostanów, a także trzebieże pielęgnacyjne, żywicowanie, melioracje osuszające teren, wypas bydła i owiec, co prowadzi do degradacji tych ostoi. Aż ok. 1/3 tokowisk i lęgowisk głuszca zostało już przetrzebionych i w różnym stopniu zdewastowanych. Degradację bazy siedliskowej głuszców potęguje rozrost i wnikanie w lasy budownictwa wraz z infrastrukturą przemysłową (np. Puszcza Sandomierska nad Sanem) oraz totalny czynnik destrukcyjny - zrzuty i emisje przemysłowe.       Wielkość populacji wolno żyjącej. Dokładnie nieznana; szacowanie głównie metodą ankietową, a gdzieniegdzie w uzupełnieniu także na podstawie obserwacji ornitologicznych, wywiadów ze służbą leśną i myśliwymi. Według tych źródeł stan głuszca w Polsce w latach siedemdziesiątych wynosił 700-1350 osobników.       Kierunek i prognoza zmian populacji. W Polsce jest gatunkiem wyraźnie ustępującym. Jeśli przyjąć, że przed I wojną światową liczebność krajowej populacji głuszca wynosiła ok. 2500 osobników, a pod koniec lat siedemdziesiątych ok. 800, to przeciętne tempo wymierania pogłowia wynosiło 250 osobników/10 lat. O ile jednak w pierwszym półwieczu rejestrowane były silne fluktuacje populacji, które w ogólnym bilansie prowadziły do spadku pogłowia w tempie 100-150 osobników; 10 lat, to w dwóch ostatnich dziesięcioleciach tempo wymierania wzrosło do 500 osobników/10 lat. Proces zanikania głównych ostoi i populacji jest zróżnicowany. Najszybciej giną populacje nizinne. Utrzymanie się obecnych tendencji spadkowych grozi polskim populacjom głuszca całkowitym zanikiem już w pierwszych latach nowego stulecia.

Przyczyny wymierania. Większość przyczyn ma związek z działalnością ludzką; są to: l) intensywny i stale postępujący wyrąb lasów w obrębie i sąsiedztwie ostoi głuszca, rozdrobnienie dużych kompleksów leśnych. 2) degradacja siedlisk głuszca wskutek melioracji osuszających i innych zabiegów gospodarczych. 3), wypas bydła i owiec, wprowadzanie w rejon ostoi pojazdów mechanicznych i penetracja lasów przez, ludzi, 4) nasilone pojawy i wzrost presji drapieżników i pies domowy, wyniszczających całe lęgi, często wraz z wysiadującymi kurami, 5) polowania w populacjach wyspowych i osłabionych, zabijanie najaktywniejszych kogutów (czyli selekcja negatywna), które wpływają destrukcyjnie na przebieg toków i efekt lęgów, 6) działania wojenne i kłusownictwo w tym niezgodne z prawem polowania osób tzw. uprzywilejowanych, konserwatyzm biologiczny i niski przyrost naturalny głuszca, wysoka wrażliwość jego piskląt na zmiany czynników atmosferycznych. 
Stosowane sposoby ochrony. Głuszec podlega ochronie łowieckiej: - ku0ry całorocznej, koguty -- od 21 V do 30 III, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 30 XII 1981 r. Odstrzał kogutów na tokach (l I V-20 V) jest regulowany poprzez specjalne zezwolenia i ograniczony do 2-3% samców stada podstawowego. Obowiązuje też wewnątrzresortowe zarządzenie  w sprawie ochrony ostoi głuszca; zarządzenie to na ogół nie jest jednak przestrzegane choć np. w Puszczy Solskiej w pewnym okresie miejscowi leśnicy wydzielili i otoczyli opieką niektóre cenniejsze fragmenty ostoi głuszca.