| |
POWRÓT
POWRÓT NA STRONĘ GŁÓWNĄ SERWISU
|
Picoides
tridactylus
Dzięcioł
trójpalczasty |
Bardzo nieliczny, gnieżdżący się w drzewostanach iglastych i mieszanych w
pólnocno-wschodniej i południowej części kraju, głównie w Karpatach. Ściśle
chroniony. |
|
|
Pochodzenie i systematyka. Najstarsze szczątki kopalne tego gatunku
znaleziono w warstwach środkowego plejstocenu w południowej Francji. Według
najnowszych badań systematycznych dzięcioł trójpalczasty jest do tego stopnia
spokrewniony z dzięciołami pstrymi, że wraz z nimi zaliczono go do jednego
rodzaju. Wyróżnia się 8 podgatunków dzięcioła trójpalczastego, z których dwa
występują w Polsce.
Rozmieszczenie. W
Polsce nieliczne pary należące do tej formy gnieżdżą się w Karpatach od Beskidu
Śląskiego po Bieszczady; jedynie w Tatrach i Gorcach jest częściej spotykany.
Prawdopodobnie występuje również w Sudetach, a dane z ostatnich lat sugerują
możliwość sporadycznych lęgów w Karkonoszach i okolicach Wałbrzycha. Podgatunek
nominatywny występuje od atlantyckich wybrzeży Norwegii i środkowej Skandynawii
oraz północno-wschodniej Polski pasmem przez tajgową Eurazję po Sachalin. W
kraju jego lęgi zarejestrowano w Puszczy Białowieskiej, Boreckiej i
Augustowskiej.
Zmiany siedliskowe.
Wprawdzie prowadzone dziś na szeroką skalę wycinanie lasów, zwłaszcza starych,
ogranicza obszar występowania i zmniejsza liczebność tego gatunku, ale może on
zasiedlać również sztucznie nasadzone monokultury świerkowe.
Wielkość populacji wolno żyjącej. Brak dokładnych
danych, można jednak przypuszczać, że stan liczebny całej polskiej populacji
wynosi ok. 200 par lęgowych.
Kierunek i prognoza
zmian populacji. Mimo ze liczebność tego gatunku może wykazywać
okresowe fluktuacje, to generalnie w skali kraju utrzymuje się ona na mniej
więcej stałym poziomie. Sprzyja temu niedoskonałość gospodarki leśnej, np.
pozostawianie drzew zaatakowanych przez szkodniki. Brak jest oznak, które
wskazywałyby, że w najbliższej przyszłości populacji karpackiej i nizinnej grozi
wymarcie. Nie wiadomo natomiast, jak potoczą się losy śladowej już tylko
populacji sudeckiej.
|
|
|
Przyczyny wymierania. Populacja nizinna i karpacka wydają się być
stabilne, natomiast przyczyny wymierania w XX w. populacji sudeckiej są
nieznane. Jedną z nich może być jakość gospodarki leśnej, polegającej na
skrupulatnym usuwaniu drzew martwych i zaatakowanych przez szkodniki. Zabiegi
takie ograniczają bazę pokarmową tego dzięcioła i zmniejszają liczbę miejsc
nadających się na gniazda. Pisał już o tym Kocyan pod koniec XIX w. twierdząc,
że usuwanie z lasów tatrzańskich drzew zaatakowanych przez korniki jest główną
przyczyną spadku liczebności dzięcioła trójpalczastego.
Stosowane sposoby ochrony. Uznany za gatunek chroniony. Część jego ostoi
chronią parki narodowe: Białowieski, Bieszczadzki, Gorczański, Tatrzański i
Babiogórski, a także niektóre rezerwaty przyrody, np. rezerwat im. Władysława
Orkana na Turbaczu. Podlega Konwencji Berneńskiej.
Proponowane sposoby ochrony. Postulaty ochrony tego ptaka są w części
rozbieżne z zasadami gospodarki leśnej, zmierzającej do pielęgnacji lasów, m.in.
przez usuwanie drzew chorych, murszejących i opanowanych przez owady leśne.
Trudno postulować zrezygnowanie z tych zabiegów w lasach gospodarczych, ale
wskazane jest, aby nie stosować insektycydów zagrażających bytowi dzięcioła
trójpalczastego i całych biocenoz leśnych warunkujących jego
występowanie.
|
