POWRÓT

POWRÓT NA STRONĘ GŁÓWNĄ SERWISU

Luniiis minor Dzierzba czarnoczelna        Dawniej dość pospolita i bardziej niż dziś rozprzestrzeniona w środkowej Europie, gdzie obecnie zanika i stalą się skrajnie rzadka. W Polsce gnieździ się około 50 par, głównie na południowym wschodzie kraju. Chroniona.

Pochodzenie i systematyka. Uchodzi za bliskiego krewniaka gatunku południowo azjatyckiego. Jej zewnętrzne podobieństwo do srokosza najprawdopodobniej nie oznacza bliskiego pokrewieństwa, lecz wynika z małego zróżnicowania rodziny dzierzbowatych. W obrębie euroazjatyckich lęgowisk dzierzba czarnoczelna wykazuje zmienność klinalną ubarwienia i rozmiarów ciała. W oparciu o te cechy umownie wyróżniono podgatunek europejski.       Rozmieszczenie. W Polsce tego ptaka najczęściej spotykano w Kotlinie Sandomierskiej, zwłaszcza w dolinie Wisłoki, na wschodzie Lubelszczyzny, a szczególnie wzdłuż doliny Bugu. W ostatnich latach nie zarejestrowano już lęgów w zachodniej połowie kraju i w polskich Karpatach, wykazano natomiast silny spadek liczebności tej dzierzby na dotychczas zajmowanych przez nią terenach.       Zmiany siedliskowe. Dotąd bliżej nieznane i prawdopodobnie mało istotne dla gatunku, jak np. postępujące usuwanie drzew i śródpolnych zarośli.       Wielkość populacji wolno żyjącej. Brak ścisłych danych; stan krajowej populacji można by oszacować na około 50 par.        Kierunek i prognoza zmian populacji. Z danych krajowych wynika, że ponownie spadła liczebność i zanikła większość lęgowisk dzierzby czarnoczelnej, np. na Kielecczyżnie i Lubelszczyżnie. W tym świetle można prognozować szybkie zanikanie gatunku w Polsce - być może niekiedy hamowane okresowym wzrostem liczebności na granicy zasięgu.

Przyczyny wymierania. Nieznane i zgolą tajemnicze. Niegdyś wyrażono przypuszczenie, iż wymieranie jest powodowane przez jakieś zmiany wewnątrzpopulacyjne, a nawet genetyczne. Wejście Europy w XX w. w fazę klimatu bardziej oceanicznego, z chłodniejszymi okresami wiosennymi i letnimi, spowodowało zanikanie ptaków owadożernych, a zwłaszcza tych, które chwytają poruszające się owady. Ostatnio sugeruje się istnienie zależności między zanikaniem dzierzby czarnoczelnej a wyniszczeniem fauny większych owadów na skutek chemizacji rolnictwa.
Stosowane sposoby ochrony. Dotąd brak czynnych sposobów ochrony tego ptaka, poza uznaniem go za gatunek podlegający ochronie prawnej. Podlega Konwencji Berneńskiej. Proponowane sposoby ochrony. Mając na uwadze byt tego gatunku, jak i wielu innych o podobnych wymaganiach siedliskowych, należy zabiegać o utrzymanie krajobrazu urozmaiconego oraz o ograniczenie stosowania herbicydów i insektycydów.
Dzierzba czarnoczelna staje się w Polsce tak wielką rzadkością, że każdy fakt jej gniazdowania powinien być odnotowany i przekazany ornitologom oraz wojewódzkim konserwatorom przyrody.