POWRÓT

POWRÓT NA STRONĘ GŁÓWNĄ SERWISU

Haliaeetus albicilla Orzeł bielik       Oceniany na 120-140 par lęgowych głównie w północnej i północno-zachodniej części kraju. Liczebność polskiej populacji nieznacznie rośnie. Gatunek ściśle chroniony.

Zwany potocznie orłem łomignatem, birkutem albo orłem morskim, jest największym ptakiem drapieżnym gnieżdżącym się w Polsce. Obdarzony przez naturę potężnym, zakrzywionym dziobem, sieje spustoszenie w koloniach ptactwa wodnego. Atakuje z powietrza, ale w pogoni za zdobyczą nieraz osiada na powierzchni wody, trzepocząc skrzydłami. U zarania dziejów Polski stał się pierwowzorem naszego godła narodowego.        Pochodzenie, systematyka. Najstarsze szczątki pochodzą z plejstocenu. Podgatunków nie wyróżniono.       Rozmieszczenie. Najliczniejszy na Pomorzu Zach.: w Puszczy Wkrzańskiej i Goleniowskiej, na Pojezierzu Myśliborskim oraz na wyspach Uznam i Wolin. Zamieszkuje niemal cale Pojezierze Pomorskie, Mazurskie, znaczną część Pojezierza i Niziny Wielkopolskiej. Nizinę Śląską, na wschodzie Nizinę Podlaską i Polesie Lubelskie. Koczujące osobniki, przeważnie młodociane, można również spotkać poza wymienionymi terenami, zimą w całym kraju.       Zmiany siedliskowe. Powszechny wyrąb starych drzewostanów powoduje zanikanie odpowiednich miejsc i drzew do zakładania gniazd. Szacuje się na przykład, że w dolinie Baryczy w ciągu ostatnich trzydziestu lat obszar drzewostanów dogodnych do założenia gniazda przez bieliki zmniejszył się dwudziestokrotnie. Niewłaściwa gospodarka rybacka (np. zbyt duże połowy ryb w jeziorach) oraz rekreacyjne wykorzystywanie zbiorników wodnych (np. budowa ośrodków wypoczynkowych) powodują zubożenie lub całkowite zniszczenie terenów łowieckich tego orła. Z drugiej jednak strony, zrzuty podgrzanych wód do rzek, jezior i sztucznych zbiorników zaporowych powodują skupianie się dużych stad ptaków wodnych (m.in. łysek, krzyżówek i innych kaczek, łabędzi), dzięki czemu powstają dodatkowe, obfite w ofiary tereny łowieckie, ważne dla bielików szczególnie w krytycznym okresie zimowym.       Wielkość populacji wolno żyjącej. W połowie lat osiemdziesiątych cala polska populacja liczyła 120-140 par, z tego 30-20 występowało na Pojezierzu Mazurskim, ok. 5 na Nizinie Podlaskiej, 2-3 na Polesiu Lubelskim. 1-2 w Kotlinie Sandomierskiej; ok. 60 na Pomorzu, ok. 15 na Pojezierzu Wielkopolskim i ok. 15 na Nizinie Wielkopolskiej l Śląskiej.       Kierunek i prognoza zmian populacji. Liczebność polskiej populacji bielika podlegała w bieżącym stuleciu oscylacjom, a ostatnio rośnie i przypuszczalnie jeszcze będzie rosła do ustabilizowania się na poziomie kilkuset osobników.

Przyczyny wymierania. W XIX w. główną przyczyną spadku liczebności bielika było prześladowanie przez człowieka, tj. odstrzał oraz rabowanie jaj lub młodych.  W Zamojskiem w latach 1895-96 zastrzelono 81 orłów, wśród nich byty też bieliki.  W ostatnich dziesięcioleciach najwięcej strat populacja bielika poniosła w wyniku: 1) wycinania starych lasów; 2) niepokojenia ptaków w czasie lęgów przez prowadzenie prac leśnych w pobliżu gniazd orła; 3) barbarzyńskiego strzelania do bielików (np. w dolinie Baryczy w latach 1953-83 padło w ten sposób ok. 20 osobników); 4) zatrucia środkami ochrony roślin i innymi związkami chemicznymi, które istotnie wpłynęły na obniżenie sukcesu lęgowego u tych ptaków.
Stosowane sposoby ochrony. Podlega ochronie gatunkowej. W myśl rozporządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego w 1983 r. obowiązuje ochrona stanowisk lęgowych bielika. Polega ona na zakazie dokonywania wszelkich istotnych zmian środowiska (wycinanie drzew, melioracje, budowa dróg lub ambon myśliwskich itp.) w promieniu 200 m od gniazda oraz na zakazie wstępu w okresie od l lutego do 31 lipca na teren w promieniu 500 m od zajętego gniazda. Niektóre stanowiska lęgowe znajdują się na terenach parków narodowych. W ramach czynnej ochrony ranne lub osłabione bieliki przyjmowane są do ośrodka rehabilitacji przy Stacji Badawczej Polskiego Związku Łowieckiego w Czempiniu, gdzie po wyleczeniu ornitolodzy podejmują próby wypuszczania ptaków na wolność. Podlega Konwencji Waszyngtońskiej.
Proponowane sposoby ochrony. Poza dotychczasową ochroną prawną działania ochronne powinny zmierzać do: l) zabezpieczenia przed zniszczeniem możliwie dużych obszarów lęgowych i łowieckich bielika; 2) zaostrzenia praktycznej walki z kłusownictwem; 3) rygorystycznego przestrzegania zasad ochrony środowiska przed skażeniem związkami chemicznymi, zwłaszcza środkami ochrony roślin zawierającymi DDT i metalami ciężkimi. Podstawowym elementem całej tej działalności powinien być stały monitoring lęgowisk bielika.
Bielik umieszczony został na światowej liście ptaków drapieżnych, które zagrożone są wyginięciem.