POWRÓT

POWRÓT NA STRONĘ GŁÓWNĄ SERWISU

Botaurus stellaris Bąk       Dawniej pospolitszy niż dzisiaj w całej niżowej części kraju. Obecnie notuje się ok. 800 par na kilkuset stanowiskach. Najliczniejszy w dolinach Biebrzy, Narwi i Baryczy oraz na pojezie­rzach. Ściśle chroniony.

Pochodzenie i systematyka. Odkryte na naszych ziemiach kopalne szczątki tego gatunku pochodzą z dolnego holocenu. Wyróżnia się 2 lub 3 pod-gatunki.       Rozmieszczenie. Środkowa i południowa Europa. umiarkowana strefa Azji, północna i południowa Afryka. Zasiedla niżową część Polski, nie sięga na południe dalej niż po linię Słubice - Legnica - Racibórz - Oświęcim - Tarnobrzeg - Leżajsk - Chełm. Lęgowiska są rozproszone, a żyją w nich najczęściej pojedyncze pary. Większe skupiska lęgowe spotyka się w dolinie Baryczy [8], Kotlinie Biebrzańskiej [6], dolinie Narwi [7], na Pojezierzu Łęczyńsko-Włodawskim [5] oraz w niektórych rejonach Pomorza, Mazur i Wielkopolski.       Zmiany siedliskowe. W Polsce ustawicznie zmniejsza się powierzchnia siedliskowa bąka, przede wszystkim w wyniku regulacji rzek i melioracji, a także wycinania i wypalania szuwarów, które są szczególnie powszechne na Mazurach. Tam ostatnio regularnie pozyskuje się trzcinę na skalę przemysłową. Wczesnowiosenne wypalanie roślinności bagienno-wodnej ma miejsce zarówno nad jeziorami, jak i w dolinach rzek. Do zniszczeń siedlisk bąka przyczynia się także każde okresowe oczyszczanie stawów rybnych.       Wielkość populacji wolno żyjącej. Szacunkowo 800 par lęgowych. W ostatnich kilkunastu latach w Polsce udokumentowano występowanie około 600 terytorialnych samców.       Kierunek i prognoza zmian populacji. W wyniku przekształceń krajobrazu i zanikania niektórych dawnych ostoi tego ptaka, liczebność bąka w Polsce najprawdopodobniej od kilkudziesięciu lat maleje. Postępująca degradacja jego siedlisk przypuszczalnie spowoduje, iż proces ten będzie się nasilał.

Przyczyny wymierania: Regulacje rzek, melioracje obszarów lęgowych, mszczenie szuwarów wodnych, m.in. przez wypalanie i wycinanie trzcin.
Objęty ochroną gatunkową  W rezerwatach (np. Stawy Milickie, Jezioro Drużno) i parkach narodowych (np. Słowiński Park Narodowy) występuje ok. 100 par, jednak w niektórych z tych obiektów ochronnych podstawowe siedliska bąka są niszczone na skutek zabiegów gospodarczych. Podlega Konwencji Berneńskiej - Appendix II i Ramsarskiej. Proponowane sposoby ochrony: Należy rozwinąć dodatkowo ochronę siedliskową tego ptaka, przede wszystkim przez tworzenie dużych rezerwatów przyrody, chroniących ostoje ptactwa błotnego z licznymi populacjami bąka. Dotyczy to w szczególności dolin Narwi i Biebrzy oraz mniejszych, lecz dość gęsto zasiedlonych stanowisk w okolicach Konina i Łęczycy. Wojewódzcy konserwatorzy przyrody i inne służby ochrony przyrody winny kontrolować i wpływać na ograniczenie eksploatacji trzciny, nie dopuszczać do wypalania szuwarów i niszczenia biotopów bagienno-wodnych zasiedlonych przez bąka i inne zagrożone gatunki.
Bąk, jako gatunek stenotopowy, związany jest z siedliskiem, które jest dziś szczególnie narażone na zniszczenie. Celem kontroli stanu posiadania tego wskaźnikowego dla biocenoz wodno-bagiennych gatunku, konieczne są okresowe (co 5-10 lat) oceny jego rozmieszczenia i liczebności, co jest stosunkowo łatwe, gdyż charakterystyczny głos tego ptaka można usłyszeć nawet z dużej odległości.